Kaynak, Lehim ve Sert Lehim (Brazing) Arasındaki Fark Nedir? Hangi Tel Hangi İşte Kullanılır?
Kısa Cevap: Kaynakta ana metal erir ve birleşir; lehimde yalnızca dolgu teli erir ve erime sıcaklığı 450 °C'nin altındadır (kalay-kurşun gibi); sert lehimde (brazing) dolgu teli 450 °C'nin üzerinde erir ama ana metal erimez (gümüş, pirinç, bakır-fosfor teller). Piyasada "gümüş kaynak teli" ve "pirinç kaynak teli" olarak satılan ürünler teknik olarak sert lehim telleridir.
Kaynak, lehim ve sert lehim arasındaki fark nedir?
| Yöntem | Erime | Tipik sıcaklık | Dolgu teli | Dayanım |
|---|---|---|---|---|
| Kaynak | Ana metal erir | 1400 °C ve üzeri (çelik) | Aynı veya benzer metal | En yüksek |
| Sert lehim (brazing) | Yalnızca tel erir | 450 °C üzeri (genelde 600–900 °C) | Gümüş, pirinç, bakır-fosfor | Yüksek |
| Lehim (soldering) | Yalnızca tel erir | 450 °C altı (genelde 180–250 °C) | Kalay-kurşun, kalay-gümüş | Düşük-orta |
Hangi işte hangi yöntem kullanılır?
| İş | Önerilen yöntem ve tel |
|---|---|
| Elektronik, devre kartı | Lehim: kalay-kurşun veya kurşunsuz lehim teli |
| Bakır su ve doğalgaz tesisatı | Bakır tesisatta içme suyu için kurşunsuz lehim veya sert lehim |
| Klima ve soğutma bakır boruları | Sert lehim: bakır-fosfor veya gümüşlü tel |
| Pirinç, bakır, çelik karışık birleşim | Gümüşlü sert lehim teli |
| Çelik ve bakır alaşımlı parça onarımı | Pirinç kaynak teli |
| Alüminyum onarımı | Alüminyum kaynak teli (özel dekapanla) |
| Dökme demir onarımı | Pik kaynak çubuğu |
Kalay ve kurşun lehim telleri nedir?
Kalay-kurşun lehim; kalay ve kurşunun belirli oranlarında karışımıdır. En yaygın olan %60 kalay / %40 kurşun karışımı yaklaşık 183–190 °C aralığında erir; %63/37 oran ise tek bir sıcaklıkta (yaklaşık 183 °C) erir ve hızlı donar. Elektronik, sac, kalaylama ve genel lehimleme işlerinde kullanılır.
Kurşunlu lehim içme suyu tesisatında kullanılır mı?
Hayır. Kurşun sağlığa zararlıdır; içme suyu ve gıda temaslı yerlerde kurşunsuz lehim kullanılmalıdır. Kurşunlu lehim yalnızca elektronik ve içme suyuyla ilgisi olmayan alanlarda tercih edilir.
Sert lehim neden lehimden daha dayanıklıdır?
Sert lehimde tel yüksek sıcaklıkta erir ve kılcal etkiyle ince birleşim aralığına çekilir; soğuyunca ana metale metalurjik olarak bağlanır. Doğru yapılan sert lehim, birleşen metalin dayanımına yaklaşır. Lehim ise daha düşük sıcaklıkta erir ve daha düşük mekanik yük taşır.
Birleşim aralığı neden önemlidir?
Sert lehimde tel birleşim aralığına kılcal etkiyle girer. Aralık çok genişse tel dolmaz, çok darsa tel giremez. Bakır boru birleşimlerinde ideal aralık genellikle milimetrenin onda biri veya daha azı mertebesindedir; parçaların birbirine sıkıca geçmesi ve aralığın eşit olması yeterlidir.
Lehim veya sert lehim neden tutmaz? 6 yaygın hata
- Yüzey yağlı, boyalı veya oksitli.
- Dekapan yok veya yanlış dekapan seçildi.
- Tel alevle ısıtıldı, parça ısıtılmadı.
- Parça yeterince ısınmadı veya aşırı ısındı (dekapan yandı).
- Birleşim aralığı çok geniş veya çok dar.
- Parça hareket ettirildi; tel donmadan titreşim oldu.
Sık Sorulan Sorular
Gümüş kaynak teli aslında lehim midir? Teknik olarak sert lehimdir; piyasada alışılmış adı "gümüş kaynak teli"dir.
Lehim teli ile kaynak teli aynı mı? Hayır. Lehim teli düşük sıcaklıkta erir; kaynak veya sert lehim telleri yüksek sıcaklık gerektirir.
Kalay lehimi bakır boruda kullanılır mı? Kullanılır; ancak içme suyu tesisatında kurşunsuz olmalıdır ve basınçlı, yüksek ısılı sistemlerde sert lehim tercih edilir.
Pirinç kaynak teli ne zaman seçilir? Çelik, dökme demir, pirinç ve bakır alaşımları gibi sağlam birleşim gereken işlerde ve gümüşe göre daha ekonomik çözüm arandığında seçilir.
Tel kalınlığı nasıl seçilir? Birleşim büyüklüğüne göre; ince parça için ince tel (1–2 mm), kalın parça için kalın tel kullanılır.
İlgili Ürünler
- Lehim Telleri
- Gümüş Kaynak Telleri
- Pirinç Kaynak Telleri
- Bakır Kaynak Telleri
- Gümüş Kaynak Teli Kullanım Rehberi
Hazırlayan: Kaynak Telleri (Demiriz Endüstri Malzemeleri, Ankara) · 0506 036 19 58