Boraks ve Kaynak Dekapanı Nedir? Ne İşe Yarar, Ne Zaman Gerekir?
Kısa Cevap: Dekapan (flux), kaynak veya sert lehim sırasında metal yüzeyindeki oksitleri çözen ve ısıtma boyunca yeniden oksitlenmeyi önleyerek tel akışını sağlayan kimyasaldır. Boraks, bu işi yapan en yaygın dekapan türlerinden biridir. Bakır-bakır birleştirmede fosforlu bakır teli dekapan istemez; pirinç, çelik, gümüş tel ve pik işlerinde dekapan gerekir. Alüminyum için ise boraks değil, özel alüminyum dekapanı kullanılır.
Dekapan nedir, ne işe yarar?
Metal yüzeyler ısıtıldığında hızla oksitlenir; oksit tabakası kaynak telinin yüzeye yayılmasını engeller. Dekapan:
- Mevcut oksitleri çözer,
- Isıtma sırasında yeni oksit oluşumunu engeller,
- Eriyen telin yüzeye iyi ıslanmasını ve kılcal etkiyle birleşime akmasını sağlar.
Dekapansız yapılan işlerde tel yüzeyde yuvarlanır, yapışmaz veya zayıf birleşme olur.
Boraks ile dekapan aynı mıdır?
Boraks, dekapanın bir türüdür (sodyum tetraborat esaslıdır). Piyasada "dekapan" denince genellikle boraks veya boraks esaslı pasta/toz ürünler kastedilir. Gümüş kaynağı için kullanılan beyaz dekapan ise borat ve flor bileşikleri içerir; daha düşük sıcaklıkta aktif olur.
Hangi kaynak telinde dekapan gerekir?
| Birleştirme | Tel | Dekapan gerekli mi? |
|---|---|---|
| Bakır – bakır | Bakır (fosforlu) kaynak teli | Genellikle gerekmez |
| Bakır – pirinç / çelik | Gümüşlü tel | Gerekir |
| Pirinç, bronz, çelik | Pirinç kaynak teli | Gerekir (boraks) |
| Dökme demir (pik) | Pik kaynak çubuğu | Gerekir (boraks) |
| Alüminyum | Alüminyum kaynak teli | Özel alüminyum dekapanı gerekir |
| Fluxlı gümüş tel | Tel içinde dekapan var | Ayrıca gerekmez |
Boraks nasıl kullanılır?
- Birleşim yüzeyini zımpara veya fırça ile yağ, pas ve boyadan arındırın.
- Boraksı toz veya pasta olarak birleşim bölgesine ince bir tabaka halinde sürün.
- Parçayı ısıtın; boraks köpürür, sonra su gibi şeffaflaşır — bu aşamada metal temizdir ve tel eklenebilir.
- Teli alevle değil, ısınmış metalin yüzeyine dokundurun; tel kılcal etkiyle birleşime çekilir.
- Soğuduktan sonra boraks kalıntısını sıcak su ve fırçayla temizleyin; kalıntı korozyona yol açabilir.
Dekapanı fazla kullanırsam ne olur?
Fazla dekapan birleşimde cüruf (kalıntı) birikmesine, gözenek ve zayıf bağlantıya neden olabilir. İnce ve kontrollü sürmek yeterlidir.
Alüminyum için boraks kullanılır mı?
Hayır. Alüminyum oksit çok dayanıklıdır ve boraksla temizlenmez; alüminyum için özel olarak üretilmiş florür/klorür esaslı dekapan kullanılır. Bu dekapanların kalıntısı aşındırıcıdır ve işlemden sonra iyice temizlenmelidir.
Dekapan kullanırken güvenlik için nelere dikkat edilmeli?
Dekapan ısındığında duman çıkarabilir; çalışma alanını havalandırın, eldiven ve gözlük kullanın. Flor içeren dekapanları solumayın, cildinize bulaştırmayın.
Sık Sorulan Sorular
Dekapan ile boraks arasındaki fark nedir? Boraks bir dekapan türüdür; dekapan ise oksit temizleyici ürünlerin genel adıdır.
Gümüş kaynak telinde dekapan şart mı? Düz gümüş tellerde evet; içinde dekapan bulunan fluxlı gümüş tellerde ayrıca gerekmez.
Boraks pik kaynağında kullanılır mı? Evet. Dökme demir kaynağında oksit ve yağı temizleyerek tel akışını sağlar.
Dekapan yerine ne kullanılabilir? Aynı işi gören yedek bir ürün yoktur; metal ve tel çiftine uygun dekapan kullanılmalıdır.
Boraks ne kadar dayanır? Kapalı ve kuru tutulduğunda uzun süre bozulmaz; nem çeken pastalar zamanla kuruyabilir.
İlgili Ürünler
- Borakslar
- Kaynak Dekapanları
- Flux'lı Gümüş Kaynak Telleri
- Pirinç Kaynak Telleri
- Pik Kaynak Çubukları
Hazırlayan: Kaynak Telleri (Demiriz Endüstri Malzemeleri, Ankara) · 0506 036 19 58